Als je de Nederlandse pers moet geloven, is het bij ons ondenkbaar dat de regering of de politiek zou proberen de rechtspraak te beïnvloeden en komt zoiets alleen in België en andere buitenlanden voor. Is dat wel waar?

Hoe onafhankelijk is onze rechtspraak? Daar moesten we ons maar geen illusies over maken. Wat in België een incident is, is in Nederland namelijk geïnstitutionaliseerd. Ik heb het over de bestuursrechtspraak. Het hoogste rechtscollege is de Raad van State. Als er nu één rechtscollege niet onafhankelijk is, dan is dat de Raad van State. Volgens de Wet op de Raad van State hebben behalve 28 staatsraden ook de Koning (als voorzitter), de vermoedelijke opvolger van de Koning, en als de Koning dat wil ook andere meerderjarige leden van het koninklijk huis zitting.

Met de ene pet op adviseert de Raad van State de regering over wetsontwerpen en bij kabinetsformaties speelt vice-voorzitter Tjeenk Willink (PvdA) een prominente rol. Met de andere pet op beslist de Raad van State over het beroep dat door burgers wordt ingesteld tegen beslissingen van de overheid. Omdat dat in strijd is met het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens, bestaat de Raad van State sinds enige tijd officieel uit twee afdelingen. De ene afdeling adviseert, de andere spreekt recht. Alleen zitten de vaste 'staatsraden' zowel in de ene als in de andere afdeling. Van onafhankelijke rechtspraak is alleen al om die reden geen sprake.

Wat verder natuurlijk helemaal niet kan, is dat ex-politici of actieve leden van een politieke partij rechtspreken. Ex-ministers, ex-burgemeesters en ex-kamerleden werden en worden in de Raad van State benoemd alsof het de gewoonste zaak van de wereld is. Wel of geen ervaring in de rechtspraak doet er niet toe. Wat te zeggen van de benoeming van Deetman, ex-burgemeester, ex-minister en prominent lid van het CDA? Overigens geen jurist.

Het samengaan van adviseren aan de regering en rechtspreken, alsmede de aanwezigheid van ex-politici maken van de Raad van State een soort seniorenconvent. Deetman was de rapporteur-staatsraad in het beroep dat door een paar burgers in Utrecht werd ingesteld tegen de verbreding van de A2. Is het niet een beetje veel van die burgers gevraagd erop te vertrouwen dat Deetman onafhankelijk is? Als ex-burgemeester kan Deetman zich beslist beter verplaatsen in de zorgen van het Utrechtse gemeentebestuur dan in de zorgen van twee burgers. Bovendien is Deetman een prominent partijgenoot van minister Eurlings, CDA-minister van Verkeer en Waterstaat.

De Stichting Advisering Bestuursrechtspraak, kortweg StAB, wordt door de Raad van State ingeschakeld als het beroep technisch ingewikkeld wordt. Dat is bijvoorbeeld het geval bij luchtkwaliteit. Als belangenbehartiger word je dan uitgenodigd om je standpunt te komen toelichten. Ik ben daar een keer op bezoek geweest om het standpunt van die twee burgers toe te lichten die extra luchtverontreiniging vrezen van de uitbreiding van de A2 bij Utrecht. De deskundige met wie ik sprak, kon zich heel goed voorstellen dat die burgers niet willen geloven dat het autoverkeer niet toeneemt als het aantal rijstroken van 6 naar 10 wordt uitgebreid. Maar, zo werd mij te verstaan gegeven, “je denkt toch niet, dat ik dat in het rapport zet?”

Belgische toestanden?

Kees van Oosten