De vraag die mij in de eerste plaats bezighoudt, is: waarom hebben al die geleerde economen, die precies weten wat er nu moet gebeuren, de huidige recessie niet zien aankomen? Kennelijk moeten wij niet te veel op al die geleerdheid vertrouwen. Waarschijnlijk kom je met een beetje gezond verstand een stuk verder.

De tweede vraag die bij mij opkomt na het lezen van al die geleerde commentaren is of het hier wel om een kredietcrisis gaat. Het verhaal is dat de crisis begonnen is met hypotheekleningen in Amerika die niet terugbetaald werden. Met andere woorden: als die banken in Amerika wat voorzichtiger waren geweest met het verstrekken van hypotheken (en als banken in Europa zich die hypotheekleningen niet in hun maag hadden laten splitsen), dan was er niets gebeurd. Ik geloof er niets van.

Ik houd het erop dat er sprake is van een wereldwijde overproductie. Er wordt gewoon veel meer geproduceerd dan er geconsumeerd kan worden. Dat is inherent aan ongebreideld kapitalisme: ondernemingen zijn er allemaal op uit en doen kostbare investeringen om hun marktaandeel te vergroten. Dan kan het niet anders of er is regelmatig sprake van overproductie, als gevolg waarvan bedrijven over de kop gaan. Zo'n recessie is dus niets anders dan een sanering en als die weer achter de rug is, groeien we welgemoed naar het volgende stadium van overproductie. En zo zitten we pakweg elke 10 jaar met massaontslagen, faillissementen en ellende.

Wat nog eens belangrijk bijdraagt aan het optreden van overproductie is het feit dat grote groepen van de bevolking arm gehouden worden. De egoïstische zelfverrijking van een klasse van profiteurs heeft dus als gevolg dat de vraag achterblijft bij het overvloedige aanbod. Het bezuinigen op uitkeringen en lage inkomens is dus niet alleen asociaal, maar bovendien dom en kortzichtig. Alleen als armoede in eigen land en in de wereld effectief wordt teruggedrongen, kan zich een consumentenvraag ontwikkelen die nodig is voor de groei van het productievermogen. Een rechtvaardige verdeling van inkomen is dus ook een zaak van kapitalistisch eigenbelang.

Volgens de economische handboeken hoeven wij tegenwoordig niet meer bang te zijn voor crises: de overheid voert immers een anti-cyclisch beleid door bestedingen te stimuleren dan wel af te remmen. Maar als je een recessie niet eens ziet aankomen, dan heb je daar niet veel aan. Bovendien is het de vraag of de overheid wel voldoende distantie heeft om te reguleren. Ik bedoel: de overheid en de hele grote ondernemingen zijn zo verstrengeld dat de overheid het kapitalistische gedrag van grote ondernemingen alleen maar faciliteert. Met andere woorden: de overheid wakkert de crisis alleen maar aan.

Om het dicht bij huis te zoeken: de gemeente Utrecht is bouwondernemers en projectontwikkelaars graag ter wille. Dat geldt ook voor andere gemeenten. Het gevolg is dat er de komende jaren (tot 2015) in de regio een uitbreiding van het winkelvloeroppervlak plaatsvindt van 86,3% (371.000 vierkante meter). De groei van de bevolking in diezelfde periode is 7,8%. De gemeente faciliteert dus een mega-overbewinkeling, waarop onvermijdelijk een keiharde sanering gaat volgen. Ook de nieuwbouw van overtollige kantoorruimte wordt door de gemeente van harte gefaciliteerd. En niet te vergeten de nieuwbouw van onverkoopbare dure koopwoningen. Eigenlijk een wonder dat we niet veel vaker in zo'n economische crisis zitten.

Kees van Oosten