Koop geen woning langs een drukke straat in Utrecht en zeker niet in het Utrechtse Stationsgebied. Wie gezond wil leven en de kinderen in een gezonde omgeving wil laten opgroeien, heeft steeds meer redenen om in Houten, Nieuwegein, IJsselstein, Zeist, De Bilt of Bilthoven te gaan wonen. Leidsche Rijn is ook een onverstandige keus, want Eurlings heeft een nieuwe snelweg dwars door deze nieuwe wijk gepland. Wie nog wat jaartjes mee wil, kan dus beter niet in Utrecht komen of blijven wonen. En wie een woning in Utrecht heeft, moet beslist bezwaar maken tegen de WOZ-aanslag, want de waarde van woningen, vooral langs drukke straten, gaat door de slechte luchtkwaliteit flink achteruit.

Koop bijvoorbeeld beslist niet een van de dure woningen boven het Woonwinkelgebouw Vredenburg. Het Vredenburg is qua luchtverontreiniging namelijk de smerigste straat in Utrecht en misschien wel de meest ongezonde straat in Nederland. Dat komt doordat er ruim 2000 stads- en streekbussen over het Vredenburg rijden. Bij metingen die gedurende een maand plaatsvonden is 62 microgram/m3 NO2 gemeten, veel meer dan de norm van 40 microgram/m3.

Het Vredenburg wordt de komende jaren nog veel meer een 'hotspot'. Dat komt doordat de hoge bebouwing die gepland is in verband met het Winkelgebouw en het nieuwe Muziektheater ervoor gaat zorgen dat de verontreinigde lucht op het Vredenburg blijft hangen. Op het ogenblik heb je maar aan één kant bebouwing. Voor de berekening van de luchtverontreiniging geldt het Vredenburg straks als canyon-achtig wegtype, waar de vervuilde lucht niet weg kan waaien. Dat is belangrijk om te weten voor de mensen die op de mooie folders afkomen voor de woningen boven het Woonwinkelgebouw Vredenburg.

Utrecht schept er altijd over op dat er ooit LPG-bussen zijn aangeschaft, maar dat is al heel lang geleden. Sinds 2000 zijn er alleen nog maar dieselbussen aangeschaft, waaronder een groot aantal afdankertjes uit Amsterdam. De 144 in 2008 aangeschafte nieuwe bussen zijn ook allemaal diesel en blijken bovendien veel meer stikstofdioxide uit te stoten dan de standaard stads- en streekbus.

Luchtverontreiniging wordt door de gemeente niet gemeten maar berekend. En die berekeningen zijn zeer geflatteerd, omdat de gemeente er veel belang bij heeft de lucht in Utrecht veel schoner voor te stellen dan die in werkelijkheid is. Zou het bekend worden hoe smerig het in Utrecht is, dan zouden toeristen Utrecht gaan mijden en dan zou niemand in Utrecht een woning kopen. Al helemaal niet in het vernieuwde Stationsgebied.

Metingen wijzen uit dat de concentratie stikstofdioxide langs drukke wegen in Utrecht ruimschoots boven de norm van 40 microgram/m3 ligt. Stikstofdioxide is op zich niet zo erg schadelijk (opgelost in water levert het overigens het bijtende salpeterzuur op). Belangrijk is echter dat de concentratie van stikstofdioxide (NO2) als indicatie wordt gebruikt voor de aanwezigheid in de lucht van een groot aantal zeer giftige stoffen.

In uitlaatgassen, vooral in die van dieselmotoren, treft men bijvoorbeeld aan: arsenicum, benzeen, nikkel, polycyclische aromatische verbindingen (PAKs), nitroverbindingen, koolmonoxide, zwaveldioxide, aldehyden, ketonen, sulfaten, cyaniden, fenolen, ammoniak en zware metalen. De concentratie NO2 wordt als indicator beschouwd voor de mate waarin deze giftige stoffen in de lucht voorkomen. Bekend is dat benzeen en PAKs kankerverwekkende stoffen zijn en dat arsenicum wordt gebruikt voor rattengif.

Voor NO2 geldt een 'grenswaarde' van 40 microgram/m3. Nederland heeft van Europa uitstel gevraagd en gekregen om aan die norm te voldoen. Eigenlijk had die norm in 2010 gerealiseerd moeten worden, maar omdat Nederland heeft nagelaten effectieve maatregelen te nemen, krijgt Nederland tot 2015 de tijd om alsnog aan die norm te voldoen. Wij zullen dus voorlopig lucht blijven inademen die niet aan de norm voldoet en die velen van ons jaren van hun leven kost.

Die norm van 40 microgram/m3 betekent overigens helemaal niet dat concentraties die daaronder liggen geen gezondheidsschade opleveren. Benzeen en PAKs bijvoorbeeld zijn bij elke concentratie schadelijk. Dat geldt ook voor fijnstof: er is geen drempelwaarde waaronder fijnstof geen kwaad kan. In feite is de norm van 40 microgram/m3 een politieke norm: het aantal voortijdige sterfgevallen en verloren gezonde levensjaren is bij die norm nog steeds aanzienlijk. Gemiddeld gaan we allemaal pakweg een jaar eerder dood, maar de politiek vindt dat de toename van het gemotoriseerde verkeer die prijs waard is.

Omdat het om een afweging van belangen gaat, zou de gemeentepolitiek echter ook kunnen beslissen dat schone lucht en gezondheid heel erg belangrijk zijn en dat de norm van 40 microgram/m3 nog lang niet ver genoeg gaat. Die 40 microgram/m3 is tenslotte alleen maar bedoeld als een wettelijk maximum. Een gemeente die een aantrekkelijk en gezond woonklimaat wil bieden, streeft er natuurlijk naar om ver onder die norm te blijven. Utrecht heeft die ambitie bepaald niet. Utrecht rekent de lucht schoon. Wie gezond wil leven, kan daarom beter niet in Utrecht wonen. Of in opstand komen tegen de politieke partijen die in Utrecht in het college zitten.

Kees van Oosten