In maart 2009 vond een peiling plaats onder de bewoners van Mitros- en Portaalwoningen As van Kanaleneiland: 66% van de bewoners zou vóór de sloop zijn, 33% tegen. De bewoners, de Woonbond en Huurderstaal protesteerden, omdat het percentage ja-stemmers is berekend niet door dat te delen door het totale aantal bewoners, maar slechts door het aantal ja- en neestemmers. Mitros en Portaal trokken zich van het protest niets aan en gaan een gesprek uit de weg. Mitros en Portaal zijn pijlsnel aan de gang gegaan om de huurders uit de woningen weg te werken. Dat gebeurt door ze urgentie aan te bieden voor een andere woning en vooral door de bewoners het leven zuur te maken.

Dat laatste gebeurt allereerst door het kleine beetje onderhoud dat de laatste jaren nog plaatsvond nu verder ook achterwege te laten. Kapotte ruiten in de portieken worden niet meer gerepareerd, de portieken (met name de toegang tot de boxen) worden niet of nauwelijks schoongemaakt en stinken naar pis. Het groen voor en achter de flats heeft het meeste weg van een vuilnisbelt, waar de ratten over je schoenen lopen. De mensen betalen overigens als sinds jaar en dag 3,50 euro per maand voor het onderhoud van dat groen.

De bewoners wordt in het bijzonder het leven zuur gemaakt door de woningen die vrijkomen in tijdelijke huur of in gebruik te geven aan studenten, gastarbeiders en probleemgevallen. Aan gebruikers die geen enkele binding hebben met de buurt en hun verblijf als voorlopig beschouwen. Die zich om die reden makkelijk kunnen onttrekken aan normale sociale controle en daardoor eerder geneigd zullen zijn om zich asociaal te gedragen. Kortom, Mitros en Portaal doen er alles aan om de nog zittende huurders het leven zuur te maken. Des te eerder gaan ze akkoord met de ontbinding van hun huurovereenkomst.

Het gedrag van Mitros (Portaal steekt daar nog enigszins gunstig bij af) is niet van de laatste tijd. Interessant is het om kennis te nemen van de 'Second Opinion Bewonersonderzoek Kanaleneilan' van het gerenommeerde Verwey-Jonker Instituut. Aanleiding was een bewonersonderzoek dat medio 2001 werd uitgevoerd in opdracht van Mitros, Portaal en de gemeente. Van de Portaalbewoners was 47% akkoord met de sloop. Van de Mitrosbewoners was dat 62%. Het verschil in beoordeling wordt verklaard door de onderhoudsstaat van de woningen. Portaalbewoners beoordeelden die overwegend als goed, Mitrosbewoners overwegend als slecht. De verwaarlozing van de woningen door Mitros gaat dus terug tot vóór 2001.

Op 12 december 2000 vond een informatiebijeenkomst plaats over de visie Centrale As - Kanaleneiland. Daar verklaarde wethouder Haitsma dat de aanleg van de Papendorpse brug de aanleiding is geweest om een visie op te stellen voor het gebied. Met andere woorden, destijds waren het stedenbouwkundige en financiele argumenten om de woningen tussen de Bernadottelaan en de Churchilllaan te slopen: een fraaie entree van de stad, het stedenbouwkundig inpassen van de nieuwe brug. Kennelijk was het de bedoeling om de kosten van de stedenbouwkundige inpassing van de brug zoveel mogelijk te dekken uit de grondopbrengst, die aanzienlijk is als sociale huurwoningen voor tweederde worden vervangen door koopwoningen.

Eén van de conclusies van het Verwey-Jonker Instituut was dat "een belangrijke mogelijke consequentie van de plannen zoals ze er lagen, namelijk dat (lang) niet iedereen zal kunnen terugkeren, komt niet in de vragen of antwoordmogelijkheden van de enquete naar voren". Op grond van deze evaluatie werd besloten opnieuw een draagvlakmeting te organiseren. Die heeft dus in 2009 plaatsgevonden, 9 jaar later. De kritiek van het Verwey-Jonker Instituut is nog steeds actueel, in die zin dat de mensen nu expliciet beloofd is dat ze mogen terugkeren, terwijl dat voor verreweg de meeste mensen niet het geval is. De huurwoningen worden namelijk voor tweederde door koopwoningen vervangen en die zijn voor de huidige huurders onbetaalbaar. Eerlijk was geweest als er tegen de bewoners was gezegd: bent u voor of tegen de sloop, gegeven dat de kans dat u kunt terugkeren erg klein is.

Uit het dossier As van Kanaleneiland kunnen een paar conclusies getrokken worden:

1. Rond 2000 besloten de gemeente, Mitros en Portaal dat de buurt tussen de Bernadottelaan en de Churchilllaan gesloopt moest worden uit stedenbouwkundige en financiele overwegingen (koopwoningen leveren veel meer op, ook voor de gemeente).

2. De argumenten die voor de sloop worden aangevoerd, variëren. Aanvankelijk worden er stedenbouwkundige argumenten aangevoerd. Nadat men (met name Mitros) de woningen heeft laten verloederen, wordt als argument aangevoerd de slechte bouwkundige staat. En tegenwoordig wordt als argument aangevoerd de wenselijkheid van een gemengde samenstelling van de bevolking. De werkelijke reden wordt nooit genoemd: dat sociale huurwoningen veel minder opleveren dan koopwoningen. Ook de gemeente verdient aan de sloop en de vervanging door koopwoningen in verband met de extra grondopbrengst.

3. Peilingen en draagvlakmetingen zijn bedoeld om een besluit dat al lang genomen is te legitimeren: de meerderheid van de bewoners zou het willen. De uitslag van de draagvlakmeting wordt op drie manieren beïnvloed. In de eerste plaats wordt de bewoners wijsgemaakt dat ze terug mogen keren, wat niet waar is. In de tweede plaats laat men (vooral Mitros) de woningen en de buurt verloederen en laat men tijdelijke huurders het verloederingskarwei afmaken, zodat de bewoners uiteindelijk geen keus meer hebben. In de derde plaats wordt het aantal ja-stemmers gedeeld door het aantal ja/nee-stemmers in plaats van door het totale aantal bewoners.

4. De, merendeels allochtone, bewoners worden als oud vuil behandeld, met name door Mitros. Als een woningcorporatie mensen in zo'n teringzooi laat wonen, wordt het hoog tijd die woningcorporatie onder curatele te stellen. De bestreden sloop gaat pas plaatsvinden als alle bewoners weg zijn en dat kan nog wel een aantal jaren duren. Al die tijd 'wonen' de mensen in een desolate wijk.

De huurdersorganisatie Kanaleneiland Centrum (HKC) overweegt minister Van der Laan uit te nodigen om met eigen ogen de ernstige verloedering te komen aanschouwen.


Kees van Oosten