Omdat er al jaren kritiek is op de berekening van de luchtkwaliteit in Utrecht, werd door de toenmalige wethouder Ingrid de Bondt (VVD) in 2010 het voorstel gedaan om ook te gaan meten. Dan zouden de uitkomsten van de berekeningen vergeleken kunnen worden met de meetresultaten. Voor veel geld (400.000 euro) heeft de gemeente een meetnet opgezet. Op 50 plaatsen wordt de concentratie stikstofdioxide gemeten. Met meten werd begonnen op 6 januari 2011.

Nadat een jaar lang elke maand metingen zijn verricht zou er een vergelijking worden opgesteld. Op een persconferentie van 29 juni vertelden ambtenaren juichend aan de journalisten dat uit de vergelijking was gebleken dat er nauwelijks verschil was en dat de kritiek op de gemeentelijke berekening dus ongefundeerd was. Wie de moeite neemt om het rapportje te lezen, komt al snel tot de ontdekking dat we door de gemeente al weer flink voor de gek worden gehouden.

Wat is namelijk het geval? De uitkomsten van de metingen zijn helemaal niet vergeleken met de berekeningen die de gemeente elk jaar pleegt te maken (dwz de berekeningen die de NSL-monitor maakt op basis van door de gemeente verstrekte invoergegevens). Het RIVM, die de opdracht kreeg de meetresultaten te analyseren, heeft daartoe zelf wat berekeningen gemaakt en de meetresultaten zijn daarmee vergeleken.

De analyse die gemaakt is op basis van een jaar meten zegt dus helemaal niets over de betrouwbaarheid van de gemeentelijke berekeningen. Kennelijk vreesde de gemeente dat een vergelijking van de meetresultaten met de gemeentelijke berekeningen tot pijnlijke conclusies zou leiden en heeft het RIVM om die reden de opdracht gekregen om ze te vergelijken met achteraf door het RIVM uitgevoerde berekeningen.

Dat het RIVM zich voor deze opdracht heeft laten inhuren is een schande en doet twijfel rijzen aan de objectiviteit en onafhankelijkheid van het RIVM. Volgens de regels van de wetenschap moet je, overigens, als je modellen en berekeningen wilt testen, eerst die berekeningen maken en pas daarna gaan meten. Bij achteraf uitgevoerde berekeningen bestaat het grote risico dat de berekeningen zo worden uitgevoerd, dat de uitkomsten met de meetresultaten in overeenstemming zijn. Dat is wat er bij elke eerste jaars student methoden en technieken in wordt gestampt, maar wat bij de wetenschappers van het RIVM kennelijk is weggezakt.

Overigens blijkt uit een jaar meten, dat de lucht in Utrecht een stuk smeriger is dan op grond van de gemeentelijke berekeningen werd aangenomen. Voorzover de metingen zijn verricht op locaties waar de gemeente berekeningen voor pleegt te maken, liggen de metingen gemiddeld 20% hoger. Op een aantal zeer smerige locaties wordt overigens niet gemeten.

Kees van Oosten